Romantik İlişkilerde Sınırlar ve Rıza Çarkı
Yakın ilişkilerde verme ve alma sanatını öğrenin.
Önemli Noktalar
Rıza çarkı; insanlar arasında bilinçli, rızaya dayalı ve tatmin edici etkileşimlerin geliştirilmesine yardımcı olabilir.
İnsanlar daha iddialı olabilir ve yakın etkileşimlerde verme ve alma dinamiklerini anlayabilirler.
Rıza çarkı; ilişkilerinize özgürlük ve bütünlük getiren bir farkındalık pratiğidir.
Açık rıza anlaşmaları oluşturmak; akran baskısı, sosyo-kültürel normlar ve koşullandırmalar, tarihsel travma, ayrıcalık ve güç dengesizlikleri dahil olmak üzere birçok nedenden dolayı zor olabilir. Birçok kişi için rıza fikri izin ile eş anlamlı gibi görünmektedir. Yüzeysel düzeyde bu doğrudur. Ancak, daha derin bir rıza anlayışına sahip olabiliriz ki bu daha az geneldir, daha ziyade an be an daha hassas bir önermedir. Bunun için, rıza anlayışımızı genişleten “somutlaştırma” katmanını eklemek istiyorum.
Somutlaştırma, rızanın niteliğini sözlü bir sözleşme tarzının ötesine taşır ve dikkat göstermemizi, bedenleri ve duyguları dinlememizi sağlar. Rıza Latince consentīre fiilinden türemiştir ve “bir his ya da duyguyu paylaşmak ya da ona katılmak, anlaşma ya da uyum içinde olmak” anlamına gelir.” Bu şekilde, angajman süreci boyunca birbirimizle birçok düzeyde uyum sağlamamız ve bedenlerimizi ve enerjilerimizi birlikte hissetmemiz gerekir. Bu da rızayı sürekli senkronizasyona doğru ilerleyen dinamik ve ince bir süreç olarak görmemizi sağlar.
Rıza çarkı; bireylerin, ortakların ve toplulukların sağlıklı bir rıza kültürünü birlikte yaratmalarına yardımcı olan kapsamlı bir çerçevedir. Bunu bu kadar güçlü bulmamın nedeni, bir eylemi kim yapıyor ve kim için yapıyor olarak ikiye ayırması ve bunu yaparken birçok gizli dinamiği ortaya çıkarmasıdır.
Rıza Çarkı Nedir?
Rıza çarkı; Dr. Betty Martin tarafından insanların yakın ilişkilerde verme ve alma dinamiklerini anlamalarına yardımcı olmak için geliştirilmiş bir çerçevedir. Rıza, sınırlar ve karşılıklı zevk alışverişlerini keşfetmek için bir araçtır.
Çerçeve, farklı etkileşim biçimlerini temsil eden dört kadrana dayanmaktadır:
Vermek: Başkasının yararı için bir şey yapmak
Örneğin: Partnerinizi memnun etmek için masaj yaptığınızda, “Ver” çeyreğindesiniz.
Almak: Birinin sizin yararınıza bir şey yapmasına izin vermek
Örneğin: Partnerinizin masajından keyif aldığınızda “Almak” çeyreğindesiniz.
Almak: Bir şeyi kendi çıkarlarınız için yapmak
Örneğin: Partnerinize kendi zevkiniz için dokunduğunuzda, “Al” çeyreğindesiniz.
İzin vermek: Birinin kendi yararına bir şey yapmasına izin vermek
Örneğin: Partnerinizin size zevk için dokunmasına izin verdiğinizde, “İzin Ver” çeyreğinde yer alırsınız.
Her çeyrek, eylemi kimin yaptığını ve kimin için olduğunu araştırarak etkileşimlerdeki niyet ve beklentileri netleştirmeye yardımcı olur.
Model, partnerler arasında arzular, sınırlar ve rıza konusunda açık iletişim ve anlayışın önemini vurgular. Alışkanlıklarımızın daha fazla farkında olmamızı teşvik eder, böylece daha karmaşık ve hassas bir durumda olduğumuzda olumsuz alışkanlıklara kayma olasılığımız azalır ve daha dikkatli ve saygı ve sevgi niyetiyle yönlendirilmiş oluruz.
Bu çerçevenin bir uygulama olduğunu ve size içinde bulunduğunuz dinamikleri gösterdiğini unutmamak önemlidir. Dikkatli olduğunuzda, dört çeyreğin her birinin size farklı hissettirdiğini keşfetmenizi sağlar ve bu dört çeyreğin her birine nasıl erişeceğinizi öğrenirsiniz. O zaman ne zaman bencil olacağınızı (kendi ihtiyaçlarınıza önem vereceğinizi), ne zaman cömert olacağınızı (başkalarının ihtiyaçlarına önem vereceğinizi) ve aralarındaki farkı nasıl anlayacağınızı bilirsiniz. Bu da nihayetinde ilişkilerinize özgürlük ve bütünlük getirir.
Rıza Çarkının Değeri
Rıza Çarkı birçok değerli iç görü ve fayda sunmaktadır:
İletişimde Netlik: Rızayı tartışmak ve anlamak için bir çerçeve sağlayarak insanların isteklerini ve sınırlarını daha etkili bir şekilde ifade etmelerine yardımcı olur.
Gelişmiş Öz Farkındalık: Farklı çeyrekleri keşfederek, bireyler kendi arzularını, ihtiyaçlarını ve konfor seviyelerini daha iyi anlayabilirler.
Gelişmiş İlişkiler: Model, açık diyaloğu ve karşılıklı anlayışı teşvik ederek daha tatmin edici ve saygılı etkileşimler yaşamak için daha büyük bir fırsat sağlar.
Güçlendirme: İnsanların bedenleri ve etkileşimleri hakkında sınır koyma ve seçim yapma haklarını tanımalarına yardımcı olur.
Çatışma Çözümü: Çerçeve, beklentilerdeki yanlış anlamaları veya uyumsuzlukları belirlemek ve ele almak için kullanılabilir.
Sıkıntıyı İyileştirme: Bazıları için, geçmiş sınır ihlallerinden veya travmalardan kurtulmak için bir araç olabilir.
Kırılganlık ve Gölge Çalışması: Çark, rıza ihlallerinin gölgesini ve kırılganlıklarımızı ortaya çıkarır.
Etik Çerçeve: Başkalarının refahını ve özerkliğini dikkate almayı teşvik ederek etik davranışı destekler.
Kişisel Gelişim: Bu modelle ilgilenmek atılganlık, empati ve kendini yansıtma alanlarında kişisel gelişime yol açabilir.
Uzm. Psikolog Seliyha Elbeyoğlu tarafından web sitesinde kulanılmak üzere Psychological Today’ da yayınlanan makalelerden derlenerek Türkçe’ye çevrilmiştir.