Gottman Çift Terapi Ekolü
Uzun yıllar süren boylamsal araştırmalardan yola çıkarak geliştirilen Gottman Çift terapisi; aile terapileri teorilerine yeni katkılar sağlamıştır. Dr. John ve Dr. Julie Gottman’ ın yıllarca süren araştırmaları, ilişki etkileşim deneyleri ve çiftlerle ilgili çalışmaları neticesinde sundukları bilgiler dikkat çekicidir.
Gottman çift terapisi ekolüne göre; çatışmalar genellikle kişiliklerdeki ve ihtiyaçlardaki farklılıklara dayandığı için çözünürlüğü yoktur ve ilişkilerdeki çoğu çatışma daimidir. Tam da bu sebepten dolayı çatışmanın çözümüne odaklanmak yanlıştır. Çiftler bu daimi konular hakkında ya dialog kurabilirler ya da çıkmaza girerler. Bu nedenle çatışmaların çözümü yerine, çiftleri çatışma yönetimi hakkında geliştirmek gerekir.
Mutsuzlukta Öne Çıkan Faktörler
Araştırma sonuçlarına göre Gottman boşanmanın ve/veya süregelen çift mutsuzluğunun yordayıcıları olarak bazı faktörler sunmaktadır. Bunlar; pozitiflikten daha çok negatiflik, duygusal kopukluk ve içe çekilme, eleştiri- savunma-aşağılama ve duvar örmeyi içeren mahşerin dört atlısı, başarısız onarma girişimleri, fizyolojik uyarılmanın artması, özellikle erkeğin kadından gelen etkiyi kabul etmede başarısızlığı.
Mutlu ve sürekli ilişkilerde çatışmaya yönelik yaklaşım naziktir. Eşler meseleyi yumuşak biçimde dile getirmekte, birbirinden etkilenmeyi kabul etmekte, etkileşimde olumsuzluğu yok etmekte ve etkileşimde negatiflik olursa bu etkiyi hafifleterek nazikçe uzlaşmaya yönelmektedirler. Rahatsız ve mutsuz ilişkilerde ise ya negatif etki yükselmesi (alarm ve savunma, yani fizyolojik uyarılma) ya da pozitif etki eksikliği ile duygusal ilgisizlik hali ön plana çıkmaktadır.
Bu bilgilerden de anlaşılacağı üzere çatışma yönetiminde negatif etki yükselmesini yani fizyolojik uyarılmayı yatıştırabilmek önemli bir beceri gibi görünmektedir. Çünkü insanoğlu alarm ve savunma durumuna geçtiğinde dinleme, gülme, sevecen olma ve yaratıcı olabilme yeteneklerinde şiddetli sınırlar oluşur.
Mahşerin Dört Atlısı
Mahşerin Dört Atlısı olarak tanımlanan “eleştiri (daha çok kadınlarda görülüyor), savunma, aşağılama ve duvar örme”nin (daha çok erkeklerde görülüyor) ilişki çatışmalarında etkili yöntemler olmadığı hatta ilişkilerde negatifliğin ve duygusal uzaklaşma artışının en önemli parçaları olduğu görülmektedir. Özellikle aşağılama (küçümseme) en kuvvetli boşanma yordayıcısı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilinenin aksine çatışmalarda öfkenin karşılıklı oluşunun ise sadece mutsuz/istikrarsız ilişkilerin değil mutlu/istikrarlı ilişkilerin de bir özelliği olduğu ortaya çıkmaktadır. Yani çatışmalarda öfkenin karşılıklı varlığı ayrıcı bir özellik değildir. Çatışmanın neredeyse hiç yaşanmadığı duygusal olarak kopuk çiftlerde ise mahşerin dört atlısı yoktur, ayrıca aralarında pozitif duygu çok azdır ya da hiç yoktur. Çiftler mesafe ve izolasyon içinde yaşamlarını yalnızlığa doğru giden biçimde düzenlemektedir. Duygusal cansızlık ön plandadır.
Dolayısıyla çatışmalarda negatif duygulanımı ve sakinliği korumak oldukça önemli olmasının yanında tek başına yeterli olmamaktadır. Gerek çatışmalarda gerekse günlük etkileşimde pozitif duygulanımı oluşturmak kalıcı değişiklik için esastır. Bu ise çiftin arkadaşlığını ve güvenli bağlanmalarını geliştirmeyi esas alır. Kur yapma, romantizm, tutku, cinsellik, oyun, eğlence ve macera gibi çok çeşitli pozitif duygulanım sistemleri geliştirilerek başarılabilmektedir.
Öneriler
Mutlu ve sürekli bir ilişki için ulaşılması gereken hedefler; negatif duygulanımı ve çatışma sırasındaki artışını düzenleyebilmek ile çatışmada ve gündelik olağan akışta pozitif duygulanımı arttırmak olarak görülmektedir. Bu çiftlerin aktif bir katılımla ilişkileri için emek harcaması, birbirlerine özen göstermesi, hayatın olağan akışı içerisinde hangi rolde olursa olsunlar eş rollerini unutmadan birbirlerine yönelimlerini azaltmamaları gerektiği hususuna dikkat çeken önemli bir bilgidir. İlişkilerde “iyi ve sıradan günler”i nasıl değerlendirdiğimiz de, çatışma yönetimi kadar önemli görünmektedir. Ortak anlamlar sistemi içerisinde hem eş hem de iyi birer arkadaş olabilen çiftler mutlu, istikrarlı ve doygun bir ilişki içinde uzun yıllar varlığını sürdürebilmektedir.